بلاگ تکی

انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران آمار صادرات ۹ ماهه سال ۱۴۰۴ زنجیره فولاد کشور را منتشر کرد؛ آماری که در نگاه نخست تصویری مثبت از عملکرد این صنعت ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، حجم صادرات آهن و فولاد کشور ۳۰ درصد و مجموع صادرات کل زنجیره فولاد ۴۳ درصد افزایش یافته و ارزش صادرات نیز با رشد ۲۷ درصدی به بیش از ۶ میلیارد دلار رسیده است.

با این حال، بررسی دقیق‌تر ترکیب این صادرات نشان می‌دهد که موتور اصلی این رشد، همچنان حلقه‌های بالادستی زنجیره و مواد اولیه هستند. صادرات کنسانتره سنگ‌آهن با رشد ۷۹ درصدی و گندله با افزایش ۳۳ درصدی به‌خوبی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از ارزآوری صنعت فولاد، هنوز بر پایه فروش مواد خام و نیمه‌خام است؛ مسیری که اگرچه در کوتاه‌مدت درآمدزا است، اما از منظر توسعه صنعتی، به معنای از دست رفتن فرصت خلق ارزش افزوده در داخل کشور تلقی می‌شود.

در مقابل، آمار صادرات محصولات نهایی تصویر نگران‌کننده‌تری دارد. صادرات مقاطع طویل فولادی ۸ درصد و صادرات میلگرد ۱۰ درصد کاهش یافته است؛ محصولی که بیش از ۸۵ درصد صادرات این گروه را به خود اختصاص می‌دهد. این افت، نشانه‌ای از کاهش قدرت رقابت فولاد ایران در بازارهای منطقه‌ای است؛ موضوعی که می‌تواند تحت تأثیر افزایش هزینه‌های انرژی، رشد قیمت تمام‌شده و چالش‌های سیاست‌گذاری ارزی و تجاری شکل گرفته باشد.

نقطه روشن این گزارش را می‌توان در جهش صادرات مقاطع تخت فولادی دید. رشد ۲۳۵ درصدی حجم صادرات ورق‌ها و افزایش بیش از ۲.۵ برابری ارزش آن تا حدود ۵۱۶ میلیون دلار نشان می‌دهد که بخشی از صنعت فولاد در حال حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر است؛ هرچند سهم این بخش از کل صادرات همچنان محدود است و برای اثرگذاری جدی بر تراز صادراتی، نیاز به توسعه بیشتری دارد.

در کنار همه این موارد، یک چالش ساختاری همچنان پابرجاست: حدود ۶۰ درصد صادرات زنجیره فولاد توسط کارت‌های بازرگانی غیرتولیدی انجام می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که با وجود رشد صادرات، بخش قابل توجهی از منافع آن هنوز به تولیدکنندگان واقعی نمی‌رسد و سیاست‌هایی مانند تک‌نرخی شدن ارز نیز نتوانسته‌اند این گلوگاه قدیمی را به‌طور کامل برطرف کنند.